Buzlar kavurucu çöl sıcağında bile erimiyor: Çölün ortasında elektriksiz buzdolabı yapmışlar

Yezd, Kirman ve Horasan gibi çöl iklimine sahip bölgelerde yaygın olarak kullanılan Yakhchal'lar, dışarıdan büyük bir kubbeyi andırsa da asıl depolama alanı toprağın altında bulunuyordu. Kalın kerpiç duvarlar, özel yalıtım harcı ve yer altındaki serin ortam sayesinde içerideki sıcaklık düşük tutuluyor, herhangi bir elektrik ya da yakıt kullanılmadan doğal soğutma sağlanıyordu.

KIŞIN ÜRETİLEN BUZ YAZA KADAR DAYANIYORDU

Sistemin en dikkat çekici özelliği, buzun çölün ortasında üretilmesiydi. Kış gecelerinde sıcaklığın sıfırın altına düştüğü dönemlerde, yer altı su kanallarıyla getirilen su sığ havuzlara bırakılıyor, gece boyunca donan buz tabakaları her sabah toplanarak Yakhchal'ın yer altındaki deposuna taşınıyordu. Bu işlem günlerce tekrarlanıyor ve yaz boyunca kullanılacak buz stoku oluşturuluyordu.

Kubbenin konik yapısı, kalın yalıtım katmanları ve toprağın doğal serinliği sayesinde buz aylarca erimeden korunabiliyordu. Bazı Yakhchal'larda hava sirkülasyonunu artıran rüzgar kuleleri de kullanılıyor, böylece içerideki sıcaklık daha da düşürülüyordu.

GÜNÜMÜZE KADAR ULAŞTILAR

Yakhchal yapıları yalnızca buz depolamak için değil, meyve, sebze ve diğer gıdaların uzun süre taze kalmasını sağlamak için de kullanıldı. Mekanik soğutma sistemlerinin yaygınlaşmasına kadar İran'ın birçok kentinde günlük yaşamın önemli bir parçası olan bu yapılar, bugün de geleneksel mühendisliğin en dikkat çekici örnekleri arasında gösteriliyor. İran'da günümüze ulaşan çok sayıda Yakhchal koruma altında bulunuyor ve geçmişin iklim dostu çözümlerinden biri olarak incelenmeye devam ediyor.