Geçen yıl Muğla ve Antalya şimdi de İzmir: Kıyılarda köpek balığı! Neler oluyor, sayıları neden arttı?

Son yıllarda dünyanın birçok ülkesinde köpek balığı gözlemlerinin arttığı yönündeki haberler dikkat çekiyor. Deniz sezonunun başlamasıyla birlikte bu tür karşılaşmalar hem merak uyandırıyor hem de zaman zaman endişeye neden oluyor. ABD, Avustralya ve Akdeniz’e kıyısı bulunan ülkelerde sıkça gündeme gelen köpek balığı vakaları son yıllarda Türkiye kıyılarında da görülmeye başlandı.

Bu kapsamda, geçtiğimiz günlerde Instagram ve X başta olmak üzere sosyal medya platformlarında paylaşılan bir video gündem oldu. Görüntülerin İzmir’in Urla ilçesindeki İçmeler Sahili’nde çekildiği iddia edildi.

Paylaşımlarda yer alan iddialara göre, kıyıda balık tutan vatandaşlar yaklaşık iki metre uzunluğunda olduğu öne sürülen bir köpek balığıyla karşılaştı. Kıyıya oldukça yakın bir noktada görüldüğü belirtilen köpek balığının çevrede kısa süreli paniğe yol açtığı iddia edildi. Sosyal medyada dolaşıma giren videolarda, köpek balığının kıyıdan yaklaşık 4 metre açıkta yüzdüğü ve bir süre sonra gözden kaybolduğu öne sürüldü. 

İzmir Urla'da denizde köpek balığı gördüğünü düşenen vatandaş heyecanına yenik düştü.
"Gel buraya gel gel..." pic.twitter.com/xJ8UAOP4Rn

Mersin Üniversitesi Deniz Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkez Müdürü Prof. Dr. Deniz Ayas, “Son günlerde sosyal medyada paylaşılan Urla görüntülerine ilişkin olarak, kısa süreli ve düşük çözünürlüklü videolar üzerinden kesin tür teşhisi yapmak bilimsel açıdan mümkün değil. Görüntüler bir köpek balığını işaret etmekle birlikte, türün kesin olarak belirlenebilmesi için yüzgeç yapısı, baş şekli, vücut oranları ve diğer morfolojik özelliklerin net biçimde görülebilmesi gerekir” dedi ve ekledi:

“Ancak denizlerimiz, Akdeniz’in köpek balığı çeşitliliği açısından önemli bölgelerinden biri. Akdeniz ve Ege Denizi başta olmak üzere ülkemiz sularında çok sayıda köpek balığı türü doğal olarak yaşıyor. Bazı türler yaşam döngülerinin belirli dönemlerinde kıyısal alanları kullanabilirken, bazıları daha çok açık deniz habitatlarını tercih ediyor. Bu nedenle kıyıya yakın bölgelerde zaman zaman köpek balığı gözlemlerinin yapılması olağan dışı bir durum olarak değerlendirilmemeli.”

Geçtiğimiz yıl da benzer görüntüler gündeme gelmişti. Örneğin Antalya’nın Konyaaltı Sahili ile Muğla’nın Datça ilçesinde camgöz türü olduğu tahmin edilen köpek balıkları kıyıya yakın görülmüştü. Aşağıdaki video ise Datça'dan... Geçen yıl vatandaşların ilgisini çeken anlar cep telefonlarıyla saniye saniye kaydedilmişti.

KIYILARDA KÖPEK BALIĞI GÖRÜLMESİ NORMAL Mİ? NEDEN SAYI ARTTI?“Türkiye denizlerinde köpek balığı gözlemlerinin arttığı yönündeki değerlendirmeler son yıllarda daha sık gündeme geliyor. Ancak bu durumun tek bir nedenle açıklanması mümkün değil” diyen Prof. Dr. Deniz Ayas, “Günümüzde cep telefonları, drone sistemleri, sualtı kameraları ve sosyal medya kullanımının yaygınlaşması sayesinde daha önce kayıt altına alınmayan birçok gözlem artık anında paylaşılıyor. Bu nedenle gözlem sayılarındaki artışın bir bölümü, gerçek bir ekolojik değişimden ziyade gözlem ve kayıt kapasitesindeki artışla ilişkili olabilir” dedi.

Bunun yanında denizel ekosistemlerde meydana gelen çevresel değişimlerin de köpek balıklarının dağılımını ve hareketlerini etkileyebildiğini ifade eden Prof. Dr. Ayas, “Deniz suyu sıcaklığı, akıntı sistemleri, av türlerinin dağılımı ve insan faaliyetleri gibi birçok faktör köpek balıklarının yaşam alanlarını şekillendiriyor. Bu nedenle son yıllarda farklı bölgelerde yapılan gözlemler hem çevresel değişimlerin hem de artan gözlem kapasitesinin birlikte değerlendirilmesini gerektiriyor” şeklinde konuştu.

“İklim değişikliği de deniz ekosistemlerinde önemli değişimlere yol açabiliyor. Deniz suyu sıcaklıklarındaki değişimler, akıntı sistemleri ve besin ağlarında meydana gelen farklılaşmalar bazı türlerin dağılım alanlarını ve mevsimsel hareketlerini etkileyebilir” diyen Prof. Dr. Deniz Ayas, “Bu nedenle bazı köpek balığı türlerinin geçmiş yıllara göre farklı bölgelerde veya farklı dönemlerde gözlemlenmesi mümkün. Ancak belirli bir gözlemi doğrudan iklim değişikliğiyle ilişkilendirebilmek için uzun dönemli ve sistematik bilimsel verilere ihtiyaç bulunuyor” ifadelerini kullandı.

Tüm bunların dışında aşırı balıkçılık faaliyetlerinin bazı av türlerinin dağılımını ve bolluğunu etkileyebildiğini vurgulayan Prof. Dr.  Ayas, “Bu durum da üst düzey yırtıcıların hareket modellerinde değişikliklere neden olabiliyor. Ancak kıyıya yakın gözlemleri yalnızca besin yetersizliğiyle açıklamak da doğru değil. Üreme davranışları, yavrulama alanları, mevsimsel hareketler, su sıcaklığı ve av dağılımı gibi birçok etken birlikte değerlendirilmeli” şeklinde konuştu.

-- Ancak son 50 yılda Akdeniz’deki birçok köpek balığı türünün popülasyonunda ciddi azalmalar da meydana geldi ve bazı türler bölgesel ölçekte yok olma riskiyle karşı karşıya kaldı. Bu nedenle günümüzde temel tartışma konusu köpek balıklarının kıyıya ne kadar yaklaştığı değil, bu türlerin gelecekte denizlerimizde varlığını sürdürebilip sürdüremeyeceğidir.

‘ÜLKEMİZDE NADİR DE OLSA KÖPEK BALIĞI SALDIRI GİRİŞİMİ YAŞANDI’

Türkiye'de köpekbalığı saldırılarının son derece nadir görüldüğünü belirten Prof. Dr. Deniz Ayas, geçmişte yaşanmış bazı örneklerin olduğunu da söyledi.

Prof. Dr. Ayas, “Ülkemizde çok nadir de olsa, özellikle provoke edilmiş köpek balığı saldırıları yaşandı. Örneğin, kan ve mukus gibi uyarıcı maddelerin bulunduğu bir ortamda, kum köpekbalıkları birkaç dalgıcın paletine saldırmıştı. Ancak bu olayda hiçbir dalgıç yaralanmadı” dedi.

Söz konusu saldırıların ölümcül olmadığının altını çizen uzman isim, “Ülkemizde kayıtlara geçmiş herhangi bir ölüm vakası bulunmuyor” diyerek kamuoyundaki endişelerin abartılmaması gerektiğine işaret etti.

Köpek balıklarıyla ilgili kamuoyunda en çok dikkat çeken konu kıyıya yakın gözlemler olsa da, bilimsel açıdan asıl önemli mesele popülasyonlarının durumudur. Akdeniz'deki birçok köpek balığı ve vatoz türü günümüzde tehdit altında veya kritik tehlike altında kategorilerinde değerlendiriliyor. Bu türler üzerindeki en önemli baskılardan biri hedef dışı avcılık (bycatch). Balıkçılık faaliyetleri sırasında hedeflenmeyen çok sayıda köpek balığı ya uzatma ağlarına, paraketalara ve diğer av araçlarına takılarak zarar görüyor ya da  yaşamını kaybediyor. Ayrıca aşırı avcılık, yaşam alanlarının bozulması ve denizel ekosistemlerdeki değişimler de popülasyonlar üzerinde ilave baskı oluşturuyor.

Mersin Üniversitesi Deniz Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkez Müdürü Prof. Dr. Deniz Ayas