Kademeli emeklilik çıkacak mı

Kimileri de ‘Yaşadığımız haksızlığı neden gündeme getirmiyorsun’ diye sitem ediyor. Gelen soruları incelediğimde, kademeli emekliliğin tam anlaşılmadığı ve bu konuda kafa karışıklığı olduğu da görülüyor. Kimileri, kademeli emekliliği erken emeklilik olarak algılıyor.

2023’te, Eylül 1999 öncesi sigorta girişi olanların EYT’den yararlanıp emekli olmalarını sağlayacak yasal düzenleme yapıldı ve gerekli şartları yerine getirenlere emeklilik yolu açıldı. O tarihten bu yana iki yıllık süreçte 2.6 milyon kişi EYT’den yararlanıp emekli oldu. Şartları yerine getirenler emekli olmaya da devam edecekler. Emekli olanların arasında 38-40 yaşlarında kişiler de vardı.

EYT’NİN YARATTIĞI YENİ MAĞDUR KİTLESİ

Tabi bu durumun iki önemli çıktısı oldu. Birincisi, maliyeti. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, EYT’nin maliyetinin sadece 2024 yılında 724 milyar lira olduğunu, bunun da milli gelirin yüzde 2’sine tekabül ettiğini açıkladı. Ayrıca, EYT konusu sosyal güvenlik sisteminde, aktif/pasif dengesini, yani çalışanların emeklileri finanse etme dengesini de bozdu.

İkinci çıktısı ise EYT’nin yarattığı yeni mağdur kitlesi oldu. Şöyle ki, 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı olanlar, EYT’den yararlanıp emekli olurken; 10 Eylül 1999 sigorta girişi olanlar bundan yararlanamadı. Bu tarihten önce işe başlayanlar ile bu tarihten sonra başlayanlar arasında emeklilik yaşında 17-20 yıl fark oluştu. 8 Eylül 1999 sonrası sigorta girişi olanlar haliyle kendilerine haksızlık yapıldığı gerekçesiyle tepki gösteriyor ve bu haksızlığın giderilmesini talep ediyorlar. Kendilerine de Emeklilikte Tarihe Takılanlar diyorlar. Öyle ki, dernekleştiler, hatta Kademeli Emeklilik Federasyonu adı altında federasyon da kurdular.

Benimle de sık sık irtibattalar. Yaptıkları çalışmaları paylaşıyorlar, konuyu gündemde tutmam için destek istiyorlar. Haklı olarak şu görüşü savunuyorlar: “Aynı yaşta ve aynı sigorta primini ödemiş iki kişiden biri, sadece bir gün erken işe başladığı için EYT ile emekli olabiliyor. Diğeri ise emekli olamadığı için 17-20 yıl daha çalışmak zorunda kalıyor. Emekli olan düşük maaşla çalışmaya razı olduğu için işverenlerce tercih edilirken, emekli olamayan geçimini sağlamak için tam sigorta ve yeterli maaş isteyince iş bulmakta zorlanabiliyor. Sizce bu durum adil mi?”

PRİM GÜNÜ DOLAN KADEMELİ EMEKLİ OLSUN

Açıkça söylemek gerekirse milyonlarca çalışan, kademeli emekliliği bekliyor. Kademeli emeklilikten kasıt ne ve ne istiyorlar? Sigorta başlangıç tarihine bağlı keskin farklılıkların giderilmesini, emeklilik yaşının prim gün sayısının tamamlandığı tarihte bağlanmasını, yaş şartının kademeli, öngörülebilir ve aktüeryal denge ile uyumlu hale getirilmesini talep ediyorlar. Önerileri; sigortalıların yaşlılık aylığına hak kazanma yaşı, sigorta giriş tarihine bakılmaksızın prim gün sayısının tamamlandığı tarihe göre kademeli olarak uygulanması ve 8 Eylül 1999 ile Nisan 2008 tarihleri arasında sigortalı olanların 7000 prim gün ile emekli aylığına hak kazanması.

Kademeli emeklilik tablosuna göre de 2020 öncesi sigortalı olanlar 7000 ve 7200 prim güne göre erkeklerde 47, kadınlarda 45 yaşında emekli olabilecekler. Mesela, 2021 yılında sigortalı olanlar erkek 48, kadın 46 yaşında emekliliğe hak kazanacak. Sigortalı olunan yıla göre emekli yaşı 65’e kadar çıkacak.

KAMU KONUYA NASIL BAKIYOR

Gelelim, asıl konuya... Kamunun, bu konuda bir tasarrufu veya çalışması var mı? Açıkçası, kamunun bu konuda bir çalışması olmadığı gibi gündeminde bile değil. Muhalefet bu konuda birkaç yasa teklifi verse de karşılık bulmadı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, geçen sene yine bu zamanlarda bu konuda bir değerlendirme yaparak ortada bir mağduriyet olmadığını, gündemlerinde de kademeli emekliliğin bulunmadığını açıkladı. Kamu, aynı noktada duruyor. Hele ki, EYT’nin maliyeti bu kadar konuşulup eleştirilirken; kademeli emekliliğin yakın tarihte gündeme geleceğini sanmıyorum.